Het christendom heeft een eeuwenlange traditie in het coachen of begeleiden van mensen. Uitgangspunt is dat iedereen ‘onderweg’ is en ‘gemaakt tot God’. Het leven is een reis vol ervaringen en ontdekkingen. Velen merken dat ze onrustig en ontheemd zijn, barstensvol maar nooit vervuld. Welke stem heeft hen op weg gestuurd? Langs de weg zijn fluisteringen, openingen, aanleidingen voor gesprek. En in de verte schijnt licht tegen de horizon, als van een grote stad ergens in een donker land. Vanaf de eerste eeuwen van de kerk waren er mensen die de taak op zich namen om zoekers te begeleiden en in te wijden in het geheim van het/hun leven. Zij gingen op weg, vormden groepjes, ontwierpen trajecten en vonden disciplines uit. Voor coaches die werken uit een christelijke levensovertuiging kan die eeuwenoude traditie verrassend inspirerend zijn. In mijn lezing wil ik inzage geven in dit reservoir van ervaringen en kennis en ik wil lijnen doortrekken naar vandaag. Kunnen we in een seculiere en pluralistische samenleving iets met de inzichten van de christelijke traditie in het gidsen van mensen?

Wie is Stefan Paas?
Stefan Paas werkt als lector gemeenteopbouw aan de Christelijke Hogeschool Ede, als docent missiologie aan de Theologische Universiteit Kampen (Broederweg) en als docent missiologie aan het Center for Evangelical and Reformation Theology aan de VU. Hij is getrouwd met Dorret, met wie hij drie kinderen heeft. Zij wonen in Amsterdam en zijn betrokken bij de gemeente Via Nova .

a

Gidsend coachen: kan dat?

Gevolgen
Er zijn heel veel verschillende gevolgen na een onverwerkt trauma, zoals problemen in de relatie met zichzelf, problemen in de relatie met anderen, psychische stoornissen en lichamelijke problemen (zie kader 1). Getraumatiseerden hebben gewoonlijk niet alles tegelijk, en de combinaties van symptomen kunnen heel verschillend zijn.

Traumagevolgen

Problemen in de relatie met zichzelf
Onder andere gefragmenteerd geheugen, gebrekkig reflectief vermogen, onvermogen om te voelen, onvermogen om heftige gevoelens te dempen, negatief zelfbeeld, schuldig voelen aan het ervaren van het trauma, aangeleerde hulpeloosheid, groete behoefte aan controle

Problemen in relatie met anderen
Zoals onvermogen om te vertrouwen, omvermogen tot intimiteit en verstoorde seksualiteit, dominant of slaafs gedrag, woede uitbarstingen, projecties

Psychische stoornissen
Bijvoorbeeld dissociatie, depressie, verslavingen, fobieën, automutilatie, suïcidaal gedrag

Lichamelijke problemen
Waaronder concentratieproblemen, hoge bloeddruk, slaapproblemen, pijn in rug en buik, darmstoornissen, plasproblemen, burn-out

De ernst van de gevolgen hangt ook af van de aard van de traumatisering. Hoe erger en langduriger de traumatisering, hoe jonger de persoon en hoe slechter de hechting als kind, hoe ernstiger de gevolgen zijn. In de privésfeer zijn misbruik en mishandeling extra schadelijk, omdat daar twee aangeboren systemen elkaar bestrijden: ten eerste de behoefte van een kind zich te hechten aan zijn verzorgers en naasten, en ten tweede de behoefte zich te verdedigen tegen het kwaad. Wanneer het kwaad komt van die naasten, ontstaat er een onoplosbare situatie. Bovendien moet er worden doorgeleefd alsof er niets aan de hand is. Dit leidt tot dissociatie. Zonder hulp van veilige, deskundige anderen blijft die dissociatie bestaan.

Lichamelijke aanpassing aan gevaar
Bij gevaar reageert het lichaam met een razendsnelle aanpassing van het intern verdedigingssysteem (dit is het limbische systeem). In de hersenen reageert de amygdala op wat de zintuigen waarnemen en zet een reeks van hormoon afgiftes en somatische reacties in gang. De hippocampus is zeer gevoelig voor stresshormomen en voorkomt dat je gaat teveel denken in plaats van in actie te komen. Die acties zijn vechten, vluchten, verstijven of verlammen. Bij verstijven is de persoon niet in staat tot actie maarwel zeer alert. Bij verlammen wordt juist het bewustzijn uitgeschakeld, de persoon wordt duizelig en slap en valt soms zelfs flauw. Bij zeer hoge stress, zoals een trauma, blijft je denkvermogen uit. Anderen zeggen dan tegen zo iemand “maar je had toch dit of dat kunnen doen?”, maar dat kon dus echt niet, omdat je denkvermogen niet meer functioneerde.
Zodra het gevaar is geweken herstelt het lichaam in principe weer, waardoor het weer integreert. De hippocampus helpt om informatie te verwerken, het geeft een ruimtelijke context en tijdsbesef aan herinneringen. Komt er geen signaal dat alles weer veilig is, dan blijft het lichaam in de verdedigingsstand staan: de amygdala blijft hormonen afgeven terwijl er geen direct gevaar is. De hippocampus is zeer gevoelig voor stresshormomen en blijft minder goed werken. De dissociatie die ontstaat, leidt er toe dat er in iemand verschillende personen onderscheiden kunnen worden: de Emotionele Persoon (EP) is het gedeelte van iemands persoonlijkheid die de herinneringen en gevoelens aan de traumatische gebeurtenis meedraagt. Het kunnen er meerdere zijn, bijvoorbeeld de EP die kan vechten en de EP die zich een bang kind voelt. Je ziet deze EP pas wanneer de druk oploopt of als er een trigger is. Daarnaast is er een Ogenschijnlijk Normale Persoon (ONP) die zorg draagt voor het leven van alledag. De ONP en de EP zijn erg bang voor elkaar, en EPs onderling ook.

Implicaties voor coaching
Alle interventies en benaderingen dienen gericht te zijn op integratie. Integratie kan alleen plaatsvinden wanneer het niveau van stresshormonen laag genoeg wordt gehouden zodat de hippocampus kan functioneren. De arousal kan te hoog, maar ook te laag worden. In het eerste geval voelt de coachee zich overweldigd door emoties, heeft spanningsreacties als trillen, is erg waakzaam,  krijgt opdringende beelden en kan last krijgen van obsessieve of malende gedachten. Maar bij een te lage arousal slaat de coachee in feite dicht, kan niet meer voelen en niet meer helder denken, voelt zich verstijfd en verdooft en zakt in elkaar of heeft die neiging. In het gebied tussen deze twee uitersten, het tolerantievenster, kan de coachee blijven denken en voelen. Hoe breed dit gebied is verschilt van persoon tot persoon. Buiten dit gebied kun je niet integreren, want dan heeft het systeem alle energie nodig om de spanning te reguleren. Midden in de comfort zone gebeurt er ook niet zoveel, dus je moet wel een beetje de grenzen opzoeken, zonder er over te gaan.

Gevolg van trauma’s voor veranderprocessen zoals in coaching
In de coaching van iemand met een trauma kun je verschillende zaken tegenkomen. In de eerste plaats de angst van de coachee voor overweldiging door emoties, en zich daardoor radeloos voelen. Als coach is het dan belangrijk juist geen extra contact te zoeken, maar je terug te trekken. Maar wanneer iemand er weer ‘bij’ is, benoem het dan wel, laat merken dat je het gezien hebt. En laat de persoon iets doen dat tegengesteld is aan wat er is: bijvoorbeeld zit iemand erg in elkaar, zeg dan “sta op, beweeg”, of is de persoon wat suffig, zeg dan “kijk even om je heen, wat zie je?”.
Daarnaast kan de coachee soms maar gebrekkig reflecteren op zichzelf, doordat hij of zij niet goed kan vertellen wat hij voelt en wat dat betekent voor hem of haar. Reflecties zijn hierdoor onpersoonlijk. Ook kom je vaak disfunctionele cognitieve ‘waarheden’ (overtuigingen) tegen. Soms heeft de coachee voor zichzelf en de buitenwereld een mooi logisch en rationeel verhaal opgemaakt waar hij in wil geloven. Maar ook komen valse overtuigingen vaak voor zoals ‘het is mijn eigen schuld’, ‘ik ben waardeloos’, ‘als ik iemand nodig heb, is er helemaal niemand voor mij’, ‘ik moet sterk zijn’. Belangrijk is om deze overtuigingen in het hier-en-nu te testen, en niet naar het verleden terug te gaan. Toen was het misschien waar, misschien ook niet. Maar belangrijkste is: hoe zit dat nu?
Verder zullen getraumatiseerde coachees in het algemeen onzekerheid vermijden, met als gevolg dat angstige klachten blijven bestaan. Het opzoeken van de grenzen van de comfort-zone zoals hierboven genoemd is daarvoor belangrijk. Aan de andere kant is het ook belangrijk voorspelbaar en transparant te zijn
Wat je ook kan tegenkomen is aangeleerde hulpeloosheid of juist grenzeloosheid. Bij aangeleerde hulpeloosheid heeft de cliënt volgens het Pavlov principe ‘geleerd’ dat oplossingen niet werkten. Bij grenzeloosheid neemt de cliënt heel veel ruimte in. De overeenkomst tussen beide is dat de cliënt geen verantwoordelijkheid meer neemt voor zijn of haar leven en de keuzes daarin. Als coach is het zaak hier de ‘overlevingskracht’ van de coachee te benoemen en te gebruiken om moed te geven dat verandering mogelijk is. Soms blijven cliënten erg hangen in hun hulpeloosheid en slachtofferschap. Dan ontstaat een terreur van de zwakke, want wanneer mensen hun slachtoffer zijn sterk benadrukken, moet er iemand schuldig zijn. Dit kunnen bijvoorbeeld de kinderen zijn, die zo met het trauma van hun ouder opgezadeld raken.
Tenslotte zie je vaak een onvermogen om te vertrouwen. Dat uit zich onder andere in onvermogen zich relationeel open te stellen of aan te sluiten, vermijding van persoonlijke aandacht, of achterdocht.

Aanbevelingen voor de houding van de coach
Maaike Schalk had vele aanbevelingen voor ons als coaches. In het algemeen is het belangrijk om een open en aanvaardende houding te hebben. Wees transparant, zeg wat je denkt, wat je wilt en wat je gaat doen. Geef erkenning aan het leven en aan wat al is geleerd. Toon bewondering dat je cliënt nog leeft. Stimuleer geloof in groei en herstel door daar je eigen geloof hierin te demonstreren. Dit kan onder meer door je taalgebruik er één van kracht te laten zijn, in plaats van doorspekt met pathologie.
Benader je coachee altijd voorzichtig. We deden hierbij een oefening waarbij je rondloopt in de ruimte en je moest inbeelden dat in je buik een ballon met scherven zat, waarvan je geloofde dat als die zou knappen hij je schade zou berokkenen. Dan ga je voorzichtig lopen, vermijd direct contact en onoverzichtelijke situaties. Dit ervaart een getraumatiseerde cliënt, en daarom is het belangrijk hem of haar voorzichtig te benaderen. Heb ook begrip voor de moeite die het kost te veranderen.
Verder is het erg belangrijk dat je kan verdragen wat je coachee bij je neerlegt, dat je er niet zelf van in de war raakt maar het in behapbare brokken terug kunt geven aan je cliënt. Communiceer over wat je aan de buitenkant ziet en je nieuwsgierigheid naar hoe het binnenin er uitziet. Geef je cochee autonomie door duidelijk te maken dat hij of zij niets hoeft te doen opdat je hem of haar aardig zou vinden.

Wat kun je vragen bij een vermoeden van trauma?
Geef in ieder geval ruimte om te vertellen, maar ook om niet te vertellen. Je kunt bijvoorbeeld vragen: ‘Is er in je leven iets gebeurd wat nooit had mogen gebeuren?’. Geef, als je cliënt openheid geeft, een korte persoonlijke reflectie en bedank voor het vertrouwen.

Hoe kun je helpen bij het reguleren van de arousal?
In de eerste plaats is het van belang de gevoelens te erkennen. Door je cliënt het tolerantievenster uit te leggen, kan zij er zelf ook meer grip op krijgen. Je kunt je cliënt helpen meer lichaamsbewust te worden, bijvoorbeeld door te laten voelen waar de spanning zich uit in het lijf. Daarnaast is het van belang om voor veilige omstandigheden te zorgen: wees gepast nabij, maar wees ook voorzichtig met lichamelijke nabijheid. Raak nooit aan zonder toestemming, ook niet om te troosten. Wees voorspelbaar en transparant, en laat je cliënt controle houden door keuzemogelijkheden, bijvoorbeeld ‘waar wil je zitten?’, of ‘wil je koffie of thee?’. Check wel het vermogen om grenzen aan te geven. Geef tenslotte gelegenheid om gevoelens weer onder controle te krijgen.

Hoe kun je helpen bij het vergroten van het reflectief vermogen?
In de eerste plaats kun je de coachee leren om zelf vragen te stellen, zoals “wat zou er gebeuren als ….?”. Toon wel begrip voor de angst die dit oproept, ook hier kun je het tolerantievenster voor gebruiken. Om toch verder te kunnen kun je bijvoorbeeld vragen: ‘kun je angst voelen en toch iets doen?’ en: ‘kun je naast die angst ook iets anders voelen?’. Met deze vraag zet je ook de beleving in het hier-en-nu meer centraal, wat vaak helpend is om uit het verleden los te komen. Ook vragen als ‘wat zou er gebeuren als ….’, ‘ben je bereid te kijken /voelen wat er is’ en zo ja ‘mag ik dan nog meer vragen stellen?’ kunnen goede ingangen zijn om angst voor de mentale inhoud die mogelijk bloot komt te liggen bij reflectie te exploreren.
Tenslotte kun je ook passende zelfonthulling geven, en bijvoorbeeld vertellen hoe jij omgaat met boosheid, of wat je doet als iemand te dichtbij komt (maar zonder dat je veel vertelt over je persoonlijke omstandigheden).

Hoe kun je omgaan met slachtoffergedrag?
Zoals gezegd kan slachtoffergedrag sterk aanwezig zijn. Hierdoor wordt heel gemakkelijk overdracht en tegenoverdracht opgeroepen, wat noch voor de coachee noch voor de coach helpend is. Voor de coach is het ook een groot risico dat je dan geen gebruik meer maakt van iemands kracht: hoe kan hij zelf voor zorgen voor zijn kwetsbare plek. De strategie is om de ervaringen van machteloosheid te herkaderen, en ook inzicht te geven in relatie dynamieken. Maar belangrijke maatregelen liggen in je eigen professionele gedrag: wees geen redder van het zwakke, wees geen liefhebbende ouder en ook geen kritische ouder. Erken de overdracht en tegenoverdracht bij jezelf, en zoek daar eventueel hulp (supervisie) voor.

Wat zijn belangrijke signalen voor jezelf als coach?
Wanneer je werkt met coachees met een trauma, kan het je gebeuren dat je meer dan gemiddeld bezorgd raakt over je coachee, hem of haar misschien zelfs wilt redden. Ook gevoelens van onmacht kunnen opkomen: ‘wat ik ook probeer, het verandert niet’. Daardoor kun je merken dat je onzeker raakt over je eigen deskundigheid, en dat je zelf hard gaat werken. Als je last krijgt van dit soort zaken, is het echt tijd om zelf hulp te zoeken en eventueel zelfs de coachee over te dragen.
Ook is het van belang steeds de voorwaarden voor een succesvol coaching traject in de gaten te houden: is de coachee gemotiveerd, kan de coachee zich openstellen voor ervaringen in het hier-en-nu en durft zij de eigen binnenwereld te verkennen. Heeft de coachee de vaardigheid om leerdoelen te stellen en de durf om te experimenteren en dus kwetsbaar te zijn. Is er een goede werkrelatie zodat je kunt samenwerken? Als je merkt dat aan deze voorwaarden niet voldaan wordt, en het lukt niet ze alsnog te realiseren, dan moet je het coachingtraject stop zetten en andere hulp adviseren.
Wie is Maaike Schalk?
Maaike Schalk heeft sinds 1993 een eigen praktijk voor pastorale traumatherapie, met als specialisatie trauma’s door sexueel misbruik. Toen diverse van de door haar begeleide cliënten zelf hulpverlener wilden worden, zag Maaike met vreugde de mogelijkheden en met bezorgdheid de valkuilen van deze categorie aankomende hulpgevers, met name op het gebied van grenzeloosheid en de overdracht/tegenoverdracht dynamiek. Als één van de leidinggevende personen binnen dit werk heeft ze toen initiatief genomen om deze groep te coachen. Om zichzelf professioneel te ontwikkelen én om het pastorale begeleidingswerk verder te professionaliseren heeft ze de opleiding tot supervisor en coach gevolgd aan de CHE te Ede. Sinds 2006 is zij ook zelfstandig supervisor/coach.
Naast haar werk als coach en supervisor geeft Maaike spreekbeurten en workshops  en verzorgt zij de woensdagmorgenoverdenkingen bij een christelijk radiostation.  Haar website is http://samma.filternet.nl.

Tekst verslag: Carine Coehoorn

a

De invloed van trauma’s op het coachingproces door Maaike Schalk

Door omstandigheden is er geen direct verslag van deze bijeenkomst beschikbaar. In onderstaand artikel is gebruik gemaakt van informatie die is aangereikt door Arnold Stijf in zijn lezing, aangevuld met bevindingen en kennis van diverse bestuursleden van de VCC (Jeanette Hogenbirk, Anne Pals, Carine Coehoorn)

Soms hoopt het werk zich op bij een klant op en dreigt stress. Verbazingwekkend is hoe verschillend mensen daarmee omgaan. De één bekijkt het probleem rustig vanuit een rationele benadering, zet alles op een rij en gaat doelgericht en met vertrouwen aan het werk om het op te lossen. De ander deelt het probleem snel met anderen, zoekt troost en hulp en pakt het probleem met hulp van een ander aan. Weer een ander steekt echter zijn kop in het zand door te vluchten in het zoeken van afleiding of leuke gedachten toe te laten die wel rust brengen, maar het probleem niet aanpakken. Deze drie manieren van omgaan met hetzelfde probleem zijn verschillende coping stijlen die mensen gebruiken om een probleem te lijf gaan.

Wat is coping?
Coping wordt gedefinieerd als een poging van een individu om bepaalde voor hem of haar belastende situaties die gekenmerkt worden door pijn, bedreiging of uitdaging de baas te worden. Die aanpassing aan de situatie kan gedragsmatig, cognitief of emotioneel van aard zijn, of een combinatie daarvan.
Er zijn vele factoren te noemen die een rol spelen bij het ontstaan van stress bij een gebeurtenis. Belangrijke factor hierbij is de wijze van waarneming, interpretatie en reactie van het individu. Deze zijn zeer persoonsgebonden. Een bepaalde gebeurtenis wordt door een persoon geïnterpreteerd en geëvalueerd. De beoordeling van de gebeurtenis bepaalt of het stressvol was of niet. Iedere emotionele beoordeling gaat gepaard met bio-fysiologische veranderingen.
Na de beoordeling van een probleem volgt de reactie, de coping.
Coping is in de eerste plaats een proces. Het bestaat uit vele afzonderlijke componenten, die afhankelijk van nieuwe omstandigheden en ervaring steeds veranderen. Het lijkt daardoor complex. Het goede nieuws is echter dat er daardoor ook, met enige creativiteit, veel aanknopingspunten te vinden zijn om de coping te verbeteren.

Soorten copinggedrag
Copingedrag wordt in de literatuur onderverdeeld in verschillende categorieën (oa Utrechtse Coping lijst P.J.G. Scheurs e.a. 1993):
1.    Gedrag dat gericht is op het veranderen van of aanpassen aan de probleemsituatie: confrontatie, uit de weg gaan, oplossingsgerichte acties
2.    Gedrag dat gericht is op het aanpassen van de perceptie van de probleemsituatie: optimisme, aanvaarding, berusting, pessimisme, catastroferen
3.    Gedrag dat gericht is op het verminderen van spanning door de probleemsituatie: afleiding zoals roken, drinken, snoepen, iets leuks gaan doen, shoppen
4.    Gedrag dat gericht is op het uiten van emoties en zoeken van sociale steun: huilen, klagen bij andere mensen
De meeste van deze copingvormen komen tegelijkertijd voor in wisselende verhoudingen. Ze zijn soms moeilijk van elkaar te onderscheiden. Bovendien beïnvloeden de verschillende copingvormen elkaar,  net als wijzigingen in de situatie beïnvloeden en de perceptie.

Meten van copinggedrag
Er bestaan verschillende vragenlijsten om copinggedrag te meten, zoals de Vragenlijst Aangaande Coping met Specifieke Situaties of Symptomen (VACSS) en de Ways of Coping Checklist (WVS, Lazarus en Folkman) en de Utrechtse Coping lijst (UCL, P.J.G. Scheurs e.a. 1993). Deze lijsten maken gebruik van zelfbeschrijving door de cliënt aan de hand van zeven schalen die de verschillende categorieën van copinggedrag meer concreet beschrijven.
Op basis van de genoemde drie copinglijsten (UCL, VACSS en WCC) heeft de afdeling psychodiagnostiek van de KU Leuven een gevalideerde copingvragenlijst gemaakt (LCL) waarin de schalen worden beschreven:
1.    Sociaal reageren: steun zoeken en emoties uiten, je zorgen met iemand delen, andere mensen je gevoelens tonen
2.    Niets doen: afwachten, de situatie aanvaarden, het probleem vermijden, de zaak op zijn beloop laten, zich erbij neer leggen
3.    Afleiding zoeken: nieuwe activiteiten zoeken om niet aan het probleem te hoeven denken en afleiding zoeken om de spanning te doorbreken
4.    Positief denken: de zaak van de zonnige kant bekijken en zich gerust stellen dat het wel mee zal vallen, de zaak met humor benaderen, de situatie zien als een bron van persoonlijke groei
5.    Wensdromen en cognitief reageren: hopen dat het in de toekomst beter gaat en dat alles goed komt, zichzelf moed inspreken
6.    Destructief reageren en het uiten van kwaadheid: zin om alles stuk te slaan en dat niet doen, daadwerkelijk agressief worden. De agressie kan naar binnen gericht worden (zichzelf de schuld geven) of naar buiten (anderen aansprakelijk stellen)
7.    Gericht reageren: het probleem stap voor stap aanpakken, informatie zoeken bij anderen
Een dergelijke vragenlijst kan je als coach helpen om gericht met je cliënt te kijken naar hoe hij of zij de probleemsituatie aanpakt, zoals bijvoorbeeld een conflict, een reorganisatie, een loopbaanvraag.

De effectiviteit van coping is situatieafhankelijk
Coping als probleemoplossend gedrag heeft een bepaalde effect. Het resultaat kan wel of niet effectief zijn. Door het effect, dat een bepaald probleem-oplossend gedrag heeft,  kan beoordeeld worden of het een adequate of een inadequate vorm van coping betreft.
Bij effectief copinggedrag zal men gezondheidsklachten beter kunnen voorkomen, het welzijn in stand houden of bevorderen. In  sociaal opzicht voelt men zich prettig en de zelfwaardering wordt versterkt. Hierdoor is het voor ons als coaches interessant te weten welk copinggedrag effectief is of niet. Aangezien de effectiviteit van coping mede bepaald wordt door de situatie, (de duur, de context, de personen enz.) is het niet mogelijk om van te voren een absolute norm te stellen voor effectieve copingstijlen. Met andere woorden: adequate coping is situatie-afhankelijk. Mensen met een flexibel copinggedrag zullen daarom tegen meer situaties opgewassen zijn dan mensen met een beperkt arsenaal. Als coach kun je mensen helpen hun copingvaardigheden uit te breiden.

De effectiviteit van copinggedrag is alleen te meten binnen een bepaalde context. Coping strategieën die op het ene moment succesvol zijn, kunnen op het andere moment niet succesvol blijken te zijn. In de gebeurtenissen zijn te veel variabelen die van invloed zoals: de duur van de gebeurtenis, de plaats, de tijd, frequentie, intensiteit, voorspelbaarheid en controleerbaarheid  van het moment enz. Ook de duur van het effect is niet voorspelbaar. Een goede coping strategie kan op korte termijn een probleemoplossend zijn terwijl deze op langere termijn niet effectief  kan zijn.
Als coach kun je met je cliënt in kaart brengen wat de effecten van de huidige copingstrategie van je cliënt zijn, zowel op de korte als op de langere termijn. Ook kun je bekijken of er ongewenste neveneffecten zijn. Dit kan mensen motiveren andere copingstrategieën uit te proberen die voor henzelf meer opleveren.

Coping als persoonlijkheidskenmerk
De individuele kenmerkende benaderingswijze van een persoon bij verschillende probleemsituaties wordt vaak iemands copingstijl genoemd. De copingstijl wordt gevormd door ervaring, persoonlijkheidskenmerken en gedragstijlen. Een copingstijl is dus een individuele voorkeur voor bepaalde combinaties van copingvormen in verschillende situaties.
Er is bijvoorbeeld een relatie te leggen tussen coping en personen met psychosomatische stoornissen. In een vergelijkend onderzoek met mensen die geen enkele psychosomatische aandoening hadden scoorden mensen met psychosomatische klachten significant hoger op de schalen: afleiding zoeken, niet doen, sociale steun zoeken en expressie van emoties.
Wanneer je als coach iemand probeert te helpen zijn copinggedrag te verbreden, kun je dus proberen aansluiting te zoeken bij zijn of haar persoonlijkheidskenmerken, om zo een voorzichtige weg te bewandelen van vertrouwd naar een ombekende maar meer effectieve strategie. Iemand die bij voorkeur niets doet of afleiding zoekt, is het moeilijk in één keer een actieve copingstijl aan te leren. Positief leren en denken en sociaal leren reageren kunnen dan goede tussenstappen zijn.

Religieuze coping
Religieuze coping betekent dat mensen bij hun wijze van waarneming, interpretatie en reactie hun geloof betrekken. Dit gebeurt niet eenduidig, net zomin als bij niet-religieuze coping. Wel zijn bepaalde interpretaties meer voorkomend dan andere. Hieronder een voorzichtige opsomming, die beslist niet de pretentie heeft volledig te zijn.
1.    Sociaal reageren: steun zoeken en emoties uiten bij geloofsgenoten; soms: menen dat anderen (niet gelovigen) het niet kunnen begrijpen; soms: samen bidden, voor je laten bidden
2.    Niets doen: berusting, ‘de mens wikt, God beschikt’
3.    Afleiding zoeken: afleiding zoeken in kerkelijke activiteiten; Bijbel lezen; soms: bedevaart doen
4.    Positief denken: geloven dat God het beste met je voor heeft, dat Hij je door de situatie leidt, ‘God zet mij niet in deze situatie om mij op mijn bek te laten gaan’; soms: bidden
5.    Wensdromen en cognitief reageren: kaarsjes branden; het perspectief van de Hemel dat aan het einde van je leven wenkt, wat de ontberingen ook waren; troostende Bijbelteksten lezen; soms: gebeden zeggen
6.    Destructief reageren en het uiten van kwaadheid: sterk schuldgevoel: ‘ik heb gezondigd en nu straft God mij’; geloof in God verliezen: ‘in een God die dit allemaal laat gebeuren kan ik niet geloven’
7.    Gericht reageren: je door God gegeven talenten en andere middelen gebruiken om het probleem stap voor stap aan te pakken; intuïtie gebruiken als handreiking van God

Ook hier geldt dat sommige coping strategieën niet of minder effectief zijn, waardoor het lijkt dat mensen misleid worden door het geloof. Je rol als coach is om de kracht en troost die mensen ontlenen aan het geloof juist in te zetten om effectieve copingstijlen te durven ontwikkelen. Het feit dat deze ook begrepen kunnen worden vanuit het geloof vormt vaak de motivatiebron om een andere copingstijl te durven uitproberen.

Gebruikte literatuur
•    Vertomme, H., P Bijttebierem en W. Franquet, 1990, Categoriseren van Copingstrategieën: naar een nieuwe, Nederlandstalige coping vragenlijst, Tijdschrift Klinische Psychologie, 26e jaargang nr 1, Maart 1990
•    P.J.G. Scheurs, G. van de Willige, J.F. Brosschot, B. Telligen en G.H.M. Graus, 1993, De Utrechtse Copinglijst UCL, Omgaan met problemen en gebeurtenissen, Swets en Zeitlinger BV, Lisse
•    Bindels, Paul, 2002, Coping Profiel: hoe reageer ik?, IPT reader

Over Arnold Stijf
De inleider, drs. Arnolt Stijf is predikant binnen de Protestantse Kerk in Nederland en geeft les aan de Christelijke Hogeschool te Ede. Hij is in het pastoraat afgestudeerd over copingstijlen en de doorwerking hiervan in het pastoraat. Momenteel geeft hij hierin o.a. les en heeft allerlei begeleiding- en coachingtaken binnen

a

Copingstijlen en coaching

Laatste workshop van Neale Donald Walsch in Nederlandvan 9-11 oktober 2009.
“Als alles verandert, verander dan alles…”
Neale Donald Walsch komt  9, 10 en 11 oktober 2009 voor de laatste keer naar Nederland.
Sinds de eerste uitgaven van ‘Gesprekken met God”hebben duizenden Nederlanders en miljoenen mensen wereldwijd (zijn boeken zijn in 37 vertalingen verschenen) inspiratie gevonden in zijn spirituele woorden en beschouwingen over de ware aard van ‘God’ en ‘mensen’.
Ook het leven van Neale Donald Walsch ( 1943) verandert en hij heeft besloten in 2010 met pensioen te gaan. Hij komt daarom nog één keer naar Nederland en houdt een speciaal weekend intensive over zijn laatste boek dat binnenkort in Nederlandse vertaling zal verschijnen:
Als alles verandert… verander dan alles.

Inzichten over mondiale veranderingen
Mondiaal doen zich grote veranderingen voor, niet alleen als gevolg van de kredietcrisis, maar er vinden allerlei grote veranderingen plaats, ook op gebieden als milieu, technologie, communicatie, relaties, het denken van mensen. En al deze grote veranderingen doen zich voor in een snelheid die voor ons mensen ongekend is. Sommige noemen dit een nieuwe Renaissance.  In de bijeenkomst geeft Neale Donald Walsch zijn inzichten en beschouwingen over al deze veranderingen.

Inzichten en gereedschappen hoe om te gaan met persoonlijke veranderingen in ons dagelijks leven
Hoe gaan we in ons dagelijks leven om met al die veranderingen, die tegelijkertijd én van alle kanten op ons pad komen?  Zijn we klaar voor dergelijke grote veranderingen en hebben we  gereedschap hoe hier mee om te gaan? De meeste mensen hebben dat gereedschap niet. Sommige veranderingen, zoals het verliezen van een baan, de gedwongen verkoop van een huis, verlies van relatie, het faillissement van ons bedrijf,  kunnen we als zeer angstig en bedreigend ervaren. Velen van ons worden zo overweldigd door dergelijke extreme veranderingen dat we onze hoop verliezen en ons zelf gaan isoleren. Ook mensen die in andere omstandigheden hoopvol waren kunnen terugvallen in extreme zelfverwijten. En we “vergeten”wie we werkelijk zijn.
Neale Donald Walsch geeft aan dat er een hoopvolle benadering is  om dergelijke extreme veranderingen tegemoet te treden: Zijn benadering gaat uit van een complete verandering van  ons perspectief, van onze percepties en overtuigingen en daarna van ons gedrag: als alles verandert,…… verander dan alles!

Verander alles…
Tijdens  het intensieve weekend behandelt Neale Donald Walsch, interactief met de deelnemers, het proces  en de 9 niveaus van verandering.

Het unieke weekend vindt plaats op 9,10,11 oktober aanstaande.
Klik hier voor kaarten of meer info.

a

“Als alles verandert, verander dan alles…”

a

Schrijftips van Carine

Bij co-active coachen wordt uitgegaan van de kracht van de coaching-relatie, niet zozeer de kracht van de coach zelf. In de coaching relatie werkt de coach faciliterend voor de klant zodat deze de ruimte krijgt om zijn of haar eigen vindingrijkheid en creativiteit aan te spreken om problemen op te lossen. De essentie in de houding van de coaching is luisteren, en de eigen (voor)oordelen op de achtergrond plaatsen. Door zich in te leven in de situatie en vraagstukken van de klant kan de coach door het stellen van vragen de klant helpen in het zoekproces naar diens eigen antwoorden.
Hannie reikte twee methodieken aan die zij erg behulpzaam vindt binnen deze visie op coaching:
•    Zelfonderzoek door de klant vanuit alle niveau’s van het persoonlijk functioneren, ook het zijnsniveau waar het geloof een rol speelt
•    Oplossingsgericht werken

Hannie liet zien dat het bespreken van het geloof als kracht op het zijnsniveau erg helpend kan zijn voor het vinden van een oplossingsrichting bij een vrouw die niet competent genoeg was voor haar werk. Lees hier meer over de casus en de aanpak.

Soms is een dergelijk zelfonderzoek niet de beste aanpak, maar leent de situatie zich om meer concreet te zoeken naar een oplossing voor het probleem van de klant. Lees hier meer over hoe Hannie laat zien hoe de zogenaamde ‘tienpuntenschaal’ hierin heel praktisch bruikbaar is.

Co-active coaching is niet het wondermiddel voor alle situaties. Soms kun je beter starten met directieve coaching of een confronterende provocatieve methodiek. In veel gevallen kan de provocatieve of directieve methode worden beschouwd als een voorprogramma. Als de coach alert blijft, stelt Hannie, zal hij of zij merken dat het co-actieve coachen later dan alsnog kan worden ingezet. Zij vergelijkt dit met een wasprogramma: soms moet je eerst een voorwas doen om de hoofdwas beter tot zijn recht te laten komen.

Hannie Kraan (1950) is heeft tientallen jaren ervaring als trainer, adviseur en coach. Zij was onder andere directeur bedrijfstrainingen van het SBI te Doorn en vestigingsmanager van de Arbo Unie in Harderwijk. Sinds drie jaar werkt zij als zelfstandig coach en trainer onder de naam Kraco Consult. Zij is gespecialiseerd in management coaching, teambuilding en HRM trainingen. Lees meer over haar op www.kracoconsult.com.

a

co-active coaching

Een samenvatting van zijn bijdrage over roeping tijdens onze feestelijke bijeenkomst op 3 april 2009.
Wat betekent het om een geroepene te zijn?
Volgens Prof De Kruijf is ‘roeping’ een geloofswoord. Geloofswoorden onttrekken zich per definitie aan fixatie. Je kunt het niet precies maken, alleen duiden. Dat betekent dat er geen oplossing is, dat alles niet mooi afgerond is. Het betekent niet dat het leven zonder richting is. Juist een christelijke coach werkt op het snijvlak van leven, werk en geloof en kan daartussen de verbindingen leggen samen met de klant. De coach is immers een spiegel, een klankbord een meeloper, iemand die net een ander gezichtpunt laat zien – dat kan geweldig helpen.

In de geschiedenis zie je dat het altijd de kunst is geweest om niet te hoeven werken, daarvan vrijgesteld te zijn. De priester in de katholieke traditie was daarvan een voorbeeld. De rest van de maatschappij vormde hulptroepen ter ondersteuning van dit geestelijke ambt. In de protestantse traditie betoogden Luther en Calvijn dat iedereen gelijkwaardig is voor God. Datzelfde gold daarmee voor elk beroep, en dus kon iedereen een roeping hebben. Veel werk is echter zo instrumenteel dat je het volgens Prof. De Kruijf moeilijk met een ideaal kunt verbinden. Het risico voor coaches is dat ze het veel te ideëel benaderen. Enerzijds is toewijding aan je werk en je hart erin leggen iets wat eigenlijk iedereen die werkt zou moeten kunnen doen. Maar anderzijds is werk in de eerste plaats toch gewoon een middel van bestaan.

Toch is er bij de Christenen wel iets bijzonders. Een Christen heeft een Stem gehoord, en richt zijn leven in als antwoord daarop. Het Evangelie stelt je voor vragen: waar ben je eigenlijk op uit in je leven, wat is belangrijk, waar doe je het voor. Het antwoord dat je geeft raakt je relaties, en hoe je in je werk en leven staat. Voor de één is in een kledingwinkel staan misschien geen zinvol werk, maar voor een ander kant het haar lust en haar leven zijn.

Je roeping is dus meer dan je werk, het gaat over je hele leven. Daarom meent Prof. De Kruijf dat het maar beter is dat je zo werkt dat je energie over houdt, zodat je energie overhoudt voor de rest van je leven. Hierin kan een coach dienstbaar zijn. Maar ook als je nu in je werk opgaat kun je dat zien als een fase in je leven, die afgewisseld wordt met fasen waarin andere prioriteiten liggen. In elk geval is de heilige roeping niet gelijk aan een heilig moeten. Leven met een roeping is in de eerste plaats Leven met een uitroepteken. Leven! Zonder oplossing! Maar met een richting: je roeping.

a

Prof. Dr. Gerrit de Kruijf over roeping

Coachen uit christelijk perspectief

Doorn - Coaches zijn er in overvloed. Maar waar vind je een christelijke coach? De vereniging van christen-coaches (VCC) wil met een feestelijke startdag de aandacht op zichzelf richten. Op 3 april wordt een nieuw platform opgericht. Lees hier het hele artikel in het Friesch Dagblad van 25 maart

a

Oprichtingsvergadering in het nieuws

Feestelijke oprichtingsbijeenkomst van

de Vereniging Christen Coaches.

Roeping Raakt Je! Dit thema staat centraal op de eerste bijeenkomst van de vereniging.
Prof. dr. Gerrit de Kruijf gaat, net als in zijn laatste boek Ethiek onderweg, ook bij ons kritisch in op het begrip roeping en de rol van christen-zijn in je arbeid. Aansluitend kun je kiezen uit vier workshops die elk op hun eigen manier op het thema ingaan. Hierna zullen prof. de Kruijf en de workshopleiders met elkaar, en met jou, in gesprek gaan over het thema en de vragen die je inbrengt. De feestelijke middag wordt weer afgesloten met een gezellige netwerkmaaltijd.

Lees meer over de lezing en de workshops.

PROGRAMMA
14.00: inloop met koffie
14.30: opening door Jeanette Hogenbirk, voorzitster van het bestuur
14.40: presentatie van de plannen van de VCC door Anne Pals
14.50: officiële moment van het begin van de vereniging
15.00: “Roeping raakt je”, lezing door en gesprek met prof. Dr. Gerrit de Kruijf
15.40: pauze
15.50: workshops: kies één van de vier workshops
16.50: forumbespreking onder leiding van Sietze Ketelaar, vice-voorzitter van het bestuur, met Prof. De Kruijf en workshopleiders
17.30: meditatieve afsluiting
17.45: broodmaaltijd

LOCATIE
We ontmoeten elkaar in Het Brandpunt, Postweg 18, 3941 KA in Doorn, telefoon 0343 412 332. Op www.hetbrandpunt.nl krijg je een idee van deze locatie. Daar vindt je ook een routebeschrijving voor zowel de auto als het OV. Het brandpunt is goed bereikbaar met het OV.

AANMELDEN

• Zorg dat je er bij bent op 3 april! Je kunt je hier aanmelden.
• Niet leden en introducees betalen 50 euro. Voor leden is de bijeenkomst gratis!
• Nog geen lid? Meld je dan snel aan!

Coaches zijn vaak bevlogen mensen die vanuit hun waarden en levenservaring ervoor kiezen om anderen te helpen bij vragen en problemen rond hun werk. Een ware roeping. Herken je dat? Dan heb je vast ervaren hoe vervullend het kan zijn wanneer je iemand op een spoor kunt krijgen dat die persoon weer (of meer) perspectief biedt.

Maar het gevoel geroepen te zijn heeft ook zo zijn keerzijdes. De hoge doelen scheppen ook hoge verwachtingen van jezelf. Overbelasting ligt op de loer, maar ook overschatting. En als je geroepen bent tot dit werk, dan zou succes vanzelfsprekend moeten zijn, toch? Waarom is het dan zo moeilijk een levensvatbare praktijk op te bouwen - of waarom kom je juist om in het werk en dreig je jezelf kwijt te raken? En ook je klanten kampen met vragen rond zingeving. Waarom overkomen hen dingen op hun werk of in hun leven? Wat zijn hun kwaliteiten en hoe kunnen ze die inzetten? Kortom, hoe mooi het werk van een coach ook is, de dagelijkse praktijk is niet zonder problemen. Wat is daar mee te doen?

RAAKT
Hang je roeping niet op aan je werk, is het devies van prof. dr. Gerrit de Kruijf. Hij gaat kritisch in op het begrip roeping en ziet de rol van christen-zijn in arbeid vooral als de functie van een wachtpost en uitkijkpost. Hedendaagse begrippen zoals talentvorming, flexibilisering en een dreigende burn-out zullen ook aan de orde komen. Hiermee komen belangrijke thema’s aan bod die relevant zijn binnen coaching.
Gerrit de Kruijf is hoogleraar Systemische Theologie in Leiden. Met deze lezing concretiseert hij op interactieve wijze het hoofdstuk “Ga niet op in je werk” in zijn nieuwste boek “Ethiek onderweg”.

JOU
Da’s allemaal heel interessant, maar wat betekent dat nou voor jezelf? Om je daarin te verdiepen kun je kiezen uit vier workshops die ieder op hun eigen rake wijze ingaan op de verschillende aspecten van het thema.

Workshop 1 Jouw levensweg als pelgrimstocht
Je leven is geen af-, maar een oplopende zaak, volgens De Kruijf in zijn boek “Ethiek onderweg”. De christelijke traditie en je eigen ervaringen zijn bronnen waaruit je wel of juist niet wilt of kunt leven.
We willen in deze workshop stil staan bij: - de plaats die bij je past,
- je persoonlijke pelgrimage
- de roeping die je daarbij ervaart
- de effecten daarvan in je werk en privé-leven
Met de systeemtheoretische methode van Hellinger zullen we in deze workshop op zoek gaan naar de bewuste en onbewuste keuzen die we dagelijks maken. Het zal je brengen tot meer sensibiliteit waardoor je de dialoog wil gaan zoeken en misschien ga je daar vandaag al mee beginnen.

Workshop gegeven door Jeannette Hogenbirk en Irene Hanemaayer van CHDM training & advies

Workshop 2 Geroepen worden en kiezen wat je antwoord is …..
Het is een heerlijk gevoel wanneer je werk je een gevoel van bestemming geeft, van ertoe geroepen zijn. Maar soms is het meer zo is dat je werk als geroepen kwam, omdat er nou eenmaal brood op de plank moet komen en je dit toevallig kunt. In de workshop wisselen we met elkaar uit hoe je ertoe gekomen bent te werken als coach, en in hoeverre je daar een vorm van leiding in hebt ervaren.
En of jij nou tot het werk geroepen werd of andersom, iedereen ervaart momenten waarop je je afvraagt waarom je hier eigenlijk voor gekozen had, en of je het wel moet blijven doen. In de workshop gaan we met elkaar aan de slag hoe je Gods leiding kan blijven ervaren.

Workshop gegeven door Carine Coehoorn van Coehoorn Company

Workshop 3 Roeping, talenten en belemmeringen
In deze workshop gaan we allereerst na welke kwaliteiten er in ons werk doorschemeren wanneer we iets doen waar we zelf enthousiast over zijn. Niet zelden is er dan sprake van “shining eyes”. Bij veel mensen wordt aan het werken vanuit je kwaliteiten weinig aandacht geschonken omdat dit vanzelfsprekend zou zijn. Er is, zo denken veel mensen, meer te leren vanuit datgene wat je nog mist en graag wilt toevoegen aan datgene wat je al kunt. In deze workshop gaan we oefenen op welke wijze onze bestaande kwaliteiten in kunt zetten in probleemsituaties waarin er sprake is van belemmeringen om talenten positief in te zetten. Werken in “flow” is iets waar we naar mogen streven.

Workshop gegeven door Anne Pals van de Christelijke Hogeschool Ede

Workshop 4 Een goede coach rijdt op lekke banden!
Een roeping kan richting en doel geven aan je leven. Het kan een bron zijn van energie, van motivatie en ook van discipline. Je roeping is als de lucht in de banden van je fiets. Je trapt lekker licht en het vangt de schokken op. Als je een stoepje hebt geraakt pomp je er gewoon even wat lucht bij en alleen in het ergste geval moet er even een plakkertje op. Maar kan dat eigenlijk wel? Kan je een roeping hebben om iets te doen of voor een ander iets te betekenen? Om te coachen bijvoorbeeld?
Samen met Pieter de Kruijf bekijken we enkele van de uitdagende tips die Benedictus heeft voor coaches met een roeping (en hoe dat nou zit met die fietspomp).

Workshop gegeven door Pieter de Kruijf van In Beeld Coaching

Voel jij je ook geroepen om hierbij te zijn? Meld je dan nu hier aan! Gratis voor leden, dus als je nog geen lid bent, geef je dan meteen hier op!

Graag tot ziens op 3 april!

INFO en VRAGEN
Heb je vragen over de locatie of het programma, mail dan naar Jeanette Hogenbirk.
Heb je vragen over de inhoud van de lezing, mail dan naar Anne Pals.

a

Feestelijke bijeenkomst Vereniging Christen Coaches!

Reserveer de datum vast in je agenda! Verdere informatie over het programma volgt!

Je kunt nu al lid worden!

Om  meteen goed van start te kunnen gaan is het belangrijk dat iedereen die zich met dit initiatief verbonden voelt zich snel als lid laat registreren. Het aantal leden bepaalt immers de slagkracht en de mogelijkheden van de vereniging.

Dit doen we al voor leden:

• Inspirerende ontmoetingen met andere christen coaches tijdens onze bijeenkomsten. De bijeenkomsten vinden vier keer per jaar plaats op verschillende centrale locaties en zijn gratis voor leden
• Uiteraard ontvang je een digitale nieuwsbrief met een inhoudelijk artikel naast nieuws en aankondigingen
• Basiskwaliteit garantie doordat we als vereniging aansluiten bij de normen en protocollen van de NOBCO. We stimuleren daartoe dat alle leden aangesloten zijn bij één van de beroepsverenigingen

En dit zijn onze plannen voor de toekomst:

• Verdere toerusting ten aanzien van het christen zijn binnen je coaching praktijk
• Vulling van de website met informatie ten aanzien van ontwikkelingen in het vakgebied, bronnen voor toerusting, talent- en methodiekontwikkeling
• Talentontwikkeling: we gaan workshops en trainingen aanbieden om je persoonlijk professioneel handelen te kunnen verbeteren
• Methodiekontwikkeling: we gaan workshops en training aanbieden om je methodisch professioneel handelen te vergroten
• Waar mogelijk bemiddeling tussen opdrachtgevers en coaches

Verder zullen we er hard aan werken om de zichtbaarheid van christen coaches in het werkveld te vergroten, onder andere door samenwerking te zoeken met diverse verwante landelijke organisaties en opleidingsinstituten.

Inspiratie met elkaar

Het bestuur heeft er veel zin in om de vereniging tot een plek te maken waar je inspiratie haalt om het geloof betekenisvol in te zetten in je coaching praktijk! Dat zal het niet alleen kunnen. Veel mensen hebben al laten weten zich in te willen zetten in commissies voor de organisatie van diverse activiteiten, of voor het verlenen van hand- en spandiensten. Jij nog niet? Je bent welkom! Zo worden we echt een vereniging die met en voor elkaar werkt!

Meld je nu aan!

Om iedereen de mogelijkheid te geven zich aan te sluiten kost lid worden van de vereniging het eerste jaar daarom omgerekend slechts 11 euro per maand. Om het voor de penningmeester zo eenvoudig mogelijk te houden, vragen we je per jaar te betalen. Mocht dit erg lastig voor je zijn, dan kun je ook in twee termijnen betalen. Je kunt dit aangeven op het aanmeldingsformulier. Als je een extra gift wilt doen, is dat welkom. Zo kunnen we onze slagkracht vergroten.

Geef je nu op!        Klik bovenaan deze pagina bij inschrijven

================================

OPROEPEN

Ervaringen in jeugdzorg, welzijnssector of arbeidsvoorziening

Voor twee vaste rubrieken in het nieuwe vakblad Sociaal Totaal ben ik altijd op zoek naar mensen die in de (jeugd)zorg, welzijnssector of arbeidsvoorziening werken. Ik zoek mensen die: of een onvergetelijke ervaring hebben gehad in hun werk, of een bijzondere hobby/passie hebben naast hun werk. Kent u iemand die daar enthousiast over wil vertellen? Stuur dan een mailtje naar misshood@chello.nl.

a

Vereniging Christen Coaches van start!